Waarom je lichaam 'nee' zegt terwijl je hoofd 'ja' denkt — en wat die dissonantie werkelijk betekent

Een veelvoorkomende ervaring die niemand goed uitlegt

Je bent in bed met iemand die je leuk vindt. Wilt willen. Weet dat er niks "mis" is.

Toch voel je niets.

Of: je voelt te veel — een gevoel dat niet klopt, een lichte paniek, een neiging om af te snijden, een innerlijke "wat doe ik hier eigenlijk". Terwijl je rationeel niet kan uitleggen waarom.

Of: je bent van plan om iets te voelen, probeert je lichaam te laten reageren, en hij reageert niet — of hij reageert op een manier die niet bij de situatie past.

Voor veel vrouwen is dit een herkenbare ervaring. En bijna altijd volgt dezelfde innerlijke vraag: wat is er mis met mij?

Als trauma-therapeut werk ik al jaren met vrouwen die precies deze ervaring beschrijven. En ik kan je gelukkig verzekeren: er is in bijna alle gevallen niets mis met je. Wat er gebeurt heeft een naam, een mechanisme, en een zorgvuldige uitleg. En als je die uitleg eenmaal kent, verandert je relatie tot je eigen lichaam.

De term die onderzoek eindelijk heeft geformuleerd

In 2000 begon de Canadese seksueel-psycholoog Meredith Chivers iets te meten dat toen nog geen naam had. Zij liet vrouwen video's zien van verschillende seksuele scenes en mat tegelijk:

1. Genitale respons (via een speciaal apparaat dat vaginale doorbloeding meet)
2. Subjectieve opwinding (wat de vrouw zelf rapporteerde)

Bij mannen bleken deze twee grotendeels overlappend. Wat zij zeggen op te winden, wint hun lichaam op. Wat hun lichaam opwint, zeggen zij op te winden.

Bij vrouwen waren de twee opvallend onafhankelijk van elkaar. Vrouwen konden genitaal reageren op beelden die zij subjectief niet opwindend vonden. Of subjectief opgewonden zijn zonder dat hun lichaam overeenkomstige tekens vertoonde. Of andersom. Of helemaal niet — een combinatie die geen enkele man liet zien.

Chivers noemde het fenomeen arousal nonconcordance — "niet-overeenstemming van opwinding". In 2010 publiceerde zij haar baanbrekende meta-analyse van 132 peer-reviewed studies. Conclusie: bij vrouwen is er slechts ~10% correlatie tussen fysiologische en subjectieve opwinding. Bij mannen is het ~50%. Dit verschil is groot, consistent, en fundamenteel.

Wat betekent dat?

Het betekent dat het hele model van "als je opgewonden bent dan voel je het ook, en als je het niet voelt dan ben je niet opgewonden" bij vrouwen simpelweg niet klopt.

Wat de oude tradities hier al over wisten

Onderzoek neemt vaak voor nieuwe ontdekkingen wat eeuwenoude tradities al begrepen.

In Taoïstische teksten staat een concept dat yi-xing heet — letterlijk "intentie-vorm". Het idee: er is een verschil tussen wat je lichaam-energie (jing) toelaat, en wat je bewuste intentie (yi) wil. Deze twee komen niet automatisch overeen. Een vrouw kan intenderen om open te zijn terwijl haar jing niet klaar is, of omgekeerd.

Taoïstische meesters leerden hun leerlingen om beide te onderscheiden. Niet om de intentie te forceren op het lichaam. Om te luisteren naar wat het lichaam eigenlijk aangeeft.

In tantrische teksten bestaat een vergelijkbaar onderscheid tussen kama (verlangen als bewust uitgesproken wens) en rati (plezier als gevoeld lichamelijk feit). Beide zijn legitiem. Beide kunnen onafhankelijk van elkaar opkomen.

In de middeleeuwse mystieke schriften (Teresa, Hildegard) vinden we nog een subtielere laag. Deze vrouwen beschreven dat het lichaam soms "gesloten" was zelfs wanneer het hart "open" was, en andersom. Ze noemden het niet "pathologie"; ze noemden het gewoon een feit van de menselijke samenstelling.

Onze cultuur heeft dit onderscheid eeuwenlang verloren. Die hebben aangenomen dat als het hoofd wil, het lichaam mee moet. En dat als het lichaam niet mee wil, er iets "verkeerd" is. Die aanname is simpelweg onjuist.

Wat er werkelijk gebeurt in je zenuwstelsel

Dit is waar mijn klinisch werk komt. Laat me je uitleggen wat er neurofysiologisch gebeurt wanneer je lichaam "nee" zegt terwijl je hoofd "ja" denkt.

Je autonome zenuwstelsel heeft volgens Stephen Porges' polyvagaaltheorie drie hoofdtoestanden:

Ventral vagal (sociaal-verbonden): je voelt je veilig, verbonden, uitgenodigd. Lichaam opent. Doorbloeding is beschikbaar voor opwinding. Je kunt subjectief én fysiek reageren op wat er gebeurt.

Sympathic (fight-flight): je voelt gevaar, spanning, druk. Je lichaam mobiliseert. Opwinding kan opkomen maar voelt vaak geforceerd of kort. Je kunt "doen alsof" terwijl je eigenlijk iets anders voelt.

Dorsal vagal (freeze): je lichaam is afgesloten. Doorbloeding verandert. Je voelt weinig. Subjectief kan er nog steeds "ja" staan — en dat is precies waar arousal nonconcordance uit voortkomt.

Nu de sleutel: alle drie toestanden kunnen in een seksuele situatie gelijktijdig bestaan in verschillende lagen.

Je cortex (denkhoofd) zegt: ik wil deze persoon. Ik kies hiervoor. Ik vind dit leuk.

Je sympathic systeem zegt: oeps, dit is te snel, ik weet niet zeker wat er gaat gebeuren.

Je dorsal vagal systeem zegt: er is iets ouds in deze situatie dat ik herken, en ik sluit mij af om je te beschermen.

Drie lagen. Drie verschillende boodschappen. Geen van hen liegt. Ze spreken allemaal waarheid — maar elk uit een ander niveau van bewustzijn.

Waarom trauma vrouwen extra vaak dit ervaart

Niet alle arousal nonconcordance is trauma-gerelateerd. Soms is het gewoon normale variatie. Maar voor vrouwen die trauma hebben (en dat is een grote meerderheid — onderzoek suggereert dat 25-40% van Nederlandse vrouwen aangeeft trauma te hebben, en waarschijnlijk meer zonder het zo te benoemen), is deze dissonantie vaker aanwezig.

Waarom?

Trauma leert het zenuwstelsel om bepaalde signalen als gevaarlijk te categoriseren. Soms verfijnd: een specifieke geur, een bepaald licht, een stemkwaliteit, een hoekige beweging. Soms breder: fysieke nabijheid op zich, of specifieke anatomische aanrakingen.

Deze categorisering is onbewust. Het zenuwstelsel reageert voordat de cortex er weet van heeft. Je kunt bewust helemaal ja zeggen. Je lichaam kan in hetzelfde moment onbewust ik herken dit, dit was eerder niet veilig zeggen.

Het resultaat: dissonantie.

Dit is niet jouw falen. Dit is je zenuwstelsel dat zijn werk doet — namelijk jou beschermen.

Wat dit niet betekent

Belangrijk om duidelijk te maken:

Het betekent niet dat je seks moet vermijden. Het betekent dat bewust, langzaam, met luisteren, leren waar je zenuwstelsel klaar voor is. Niet doen minder dan je aankunt. Wel niet doen meer dan je aankunt.

Het betekent niet dat je "kapot" bent. Jouw zenuwstelsel is precies hoe zenuwstelsels werken — met geheugen, met zorgvuldigheid, met bescherming. Dat je die bescherming nu merkt, betekent dat hij werkt.

Het betekent niet dat je een diagnose nodig hebt. Voor sommige vrouwen is arousal nonconcordance gewoon een kenmerk van vrouwelijke seksualiteit. Het hoeft geen "probleem" te zijn dat "opgelost" wordt. Het kan simpelweg een feit zijn waar je mee leert werken.

Het betekent niet dat je partner moet weten wat er gebeurt. Sommige vrouwen delen dit; andere niet. Beide is respectvol voor jezelf.

Wat dan wel helpt

Hier zijn vier benaderingen die in mijn praktijk consistent werken.

Eén: stop met forceren wat niet wil. Als je lichaam nee zegt, probeer niet harder. Probeer zachter. Vraag: wat zou het willen? Waar is aandacht welkom?

Twee: begin met eigen-tempo. Partnerseks is complex, omdat er twee zenuwstelsels tegelijk zijn. Solo-praktijk is simpel — alleen jouw systeem. Leer eerst in solo-praktijk wat voor jou werkt.

Drie: Bouw veiligheid voor je opwindt. Je cortex zegt: "nu gaat er iets gebeuren". Je zenuwstelsel heeft veel langer nodig om te besluiten of dat OK is. Geef het die tijd. Praat. Knuffel. Eet samen. Lach. Laat je zenuwstelsel 20 minuten weten dat dit veilig is voordat je iets seksueels probeert.

Vier: haal een professionele hand erbij als nodig. Als je ontdekt dat je dissonantie gekoppeld is aan specifieke trauma-herinneringen, is een trauma-therapeut (ReAttach, EMDR, Somatic Experiencing, Sensorimotor) de juiste volgende stap. Dit werk kan niet volledig in een groepsopleiding worden gedaan. Onze retraite screent expliciet voor deze dingen, en wij werken altijd samen met externe trauma-specialisten.

Hoe wij hier in Luminous mee werken

In Trede 2 (de 10-weekse kernopleiding) staat arousal nonconcordance expliciet op het programma — week 5. We maken het concept helder. We laten vrouwen ermee oefenen in kleine solo-experimenten. We bespreken hoe een zenuwstelsel zijn eigen snelheid heeft.

In Module IV (Schaduw & Schaamte) gaan we dieper, vooral wanneer dissonantie gekoppeld is aan oudere ervaringen. Hier ben ik (Mary) co-docent met Jeanette — en kan ik klinische aanpak inzetten waar nodig.

In de retraite screen ik elke deelneemster op deze thematiek vóóraf. Wanneer arousal nonconcordance een grote rol speelt, krijgen sommige sessies extra kaders of worden deelneemsters voor één specifieke sessie aanbevolen om niet mee te doen.

Eén zin om bij te onthouden

Je lichaam liegt niet. Als zij 'nee' zegt terwijl je hoofd 'ja' denkt, is er iets wat je zenuwstelsel weet dat jij nog niet hebt horen.

Deze ene zin kan voor veel vrouwen een deur openen.

Niet omdat het een oplossing biedt. Wel omdat het de vraag verandert.

In plaats van "wat is er mis met mijn lichaam?" — wat leidt tot frustratie, isolatie, en vaak meer forceren — kom je bij "wat probeert mijn lichaam mij te vertellen?" Dat is een nieuwsgierige vraag. Die leidt tot luisteren.

En luisteren is de praktijk.

---

Dieper gaan

Trede 2 week 5 werkt concreet met arousal nonconcordance als concept en als innerlijke ervaring. Geen techniek — wel een herkadering.

Module IV — Schaduw & Schaamte gaat dieper wanneer deze dissonantie samenhangt met trauma-geschiedenis. Ik ben co-docent in deze module en beschikbaar voor 1-op-1 screenings binnen of buiten het programma.

Voor wie dit herkent en weet dat er waarschijnlijk trauma-werk nodig is: de contactpagina heeft informatie over hoe je met mij een individuele sessie kunt plannen, los van het programma.