Bronnen en verantwoording

Dit boek scheidt bewezen wetenschap, plausibele aanwijzingen en contemplatieve inzichten met een kleurensysteem. Hieronder de kernbronnen per thema — met auteurs, jaartal en tijdschrift waar relevant — zodat je elke claim kunt natrekken. Het is een eerlijke verantwoording en een startpunt, geen uitputtende bibliografie.

Deel I — de innerlijke staat en de hefbomen

Hersengolven en gamma. Berger (1929, eerste EEG). Lutz, Greischar, Rawlings, Ricard & Davidson (2004), “Long-term meditators self-induce high-amplitude gamma synchrony”, PNAS. Singer & Gray (binding by synchrony).

Dopamine als voorspellingsfout. Schultz, Dayan & Montague (1997), Science. Berridge & Robinson (wanting vs. liking). Serotonine/tryptofaan. Delgado e.a. (ATD-studies); Ruhé e.a. (2007, meta-analyse ATD); kritische nuance: Moncrieff e.a. (2022), Molecular Psychiatry. HPA/cortisol. Adam e.a. (cortisol awakening response, vlakke dagcurve).

HRV en vagus. Task Force (1996), Circulation (HRV-standaarden). Kleiger e.a. (1987, HRV en post-infarct mortaliteit). Thayer & Lane (neuroviscerale integratie). Vaschillo & Lehrer (resonantiefrequentie). Goessl, Curtiss & Hofmann (2017), Psychological Medicine (HRV-biofeedback meta-analyse). HeartMath: gebruik met de kanttekening dat de bredere “hartintelligentie”-claims verder gaan dan het bewijs.

Interoceptie/belichaamde cognitie. Damasio (somatische markers); Critchley & Garfinkel (interoceptie en angst); Barrett (theory of constructed emotion).

Muziek. Salimpoor e.a. (2011), Nature Neuroscience (PET/fMRI, dopamine, caudatus vs. accumbens); Salimpoor e.a. (2013), Science (accumbens voorspelt betalingsbereidheid); Salimpoor e.a. (2015), Trends in Cognitive Sciences; Cheung & Koelsch e.a. (2019), Current Biology (onzekerheid en verrassing); Mallik, Chanda & Levitin (2017), Scientific Reports (naltrexon blokkeert muziekplezier); Nozaradan e.a. (2011, neurale entrainment); Bernardi e.a. (2006/2009), Heart/Circulation (tempo en cardiovasculaire respons); Garrido & Schubert (droevige muziek en rumination); Sachs, Damasio & Habibi (2015); binaurale beats meta: Garcia-Argibay e.a. (2019), Psychological Research; Solfeggio: pseudowetenschappelijke oorsprong (Puleo).

Voeding. Wurtman & Wurtman (tryptofaan/koolhydraat). Sudo e.a. (2004), J Physiology (kiemvrije muizen, HPA). Erny e.a. (2015), Nature Neuroscience (SCFA en microglia). Bravo e.a. (2011), PNAS (Lactobacillus, GABA, vagotomie). Tillisch e.a. (2013), Gastroenterology; Steenbergen e.a. (2015). Mantantzis e.a. (2019), Neuroscience & Biobehavioral Reviews (suiker en stemming/vermoeidheid). Howren e.a. (2009) & Dowlati e.a. (2010) (ontstekingsmarkers en depressie). Capuron & Miller; Raison, Dantzer & Miller (kynurenineroute). Mocking e.a. (2016, omega-3/EPA meta). Jacka e.a. (2017), BMC Medicine (SMILES-trial); Parletta e.a. (2019, HELFIMED).

Lichaam/kleding. Strack e.a. (1988) en de replicatie Wagenmakers e.a. (2016), Perspectives on Psychological Science; Coles e.a. (2019), Psychological Bulletin (meta); Coles e.a. (2022), Nature Human Behaviour (Many Smiles). Hennenlotter e.a. (2009); Finzi & Rosenthal (2014), Wollmer e.a. (2012) (botox-RCT’s depressie). Nair e.a. (2015), Wilkes e.a. (2017) (houding). Carney, Cuddy & Yap (2010) en Ranehill e.a. (2015); Cuddy e.a. (2018) (power posing). Adam & Galinsky (2012, enclothed cognition). Beweging: Schuch e.a. (2016), J Psychiatric Research; Singh e.a. (2023), BJSM; Erickson e.a. (2011), PNAS (BDNF/hippocampus); Fuss e.a. (2015, endocannabinoïden).

Adem. Bernardi e.a. (1998), The Lancet; Joseph e.a. (2005), Hypertension. Balban & Huberman e.a. (2023), Cell Reports Medicine (cyclisch zuchten). Zelano e.a. (2016), J Neuroscience (nasale ademhaling en limbische oscillaties). Yackle e.a. (2017), Science (preBötzinger → locus coeruleus). Melnychuk e.a. (2018). Zaccaro e.a. (2018), Frontiers in Human Neuroscience. Kox, Pickkers e.a. (2014), PNAS (Wim Hof/endotoxine). Benson e.a. (1982), Nature; Kozhevnikov e.a. (2013), PLoS ONE (tummo). Polyvagaal-kritiek: Grossman & Taylor (2007), Biological Psychology.

Licht/omgeving. Berson, Hattar, Provencio (ipRGC/melanopsine, ~2002). Czeisler & Lewy (licht en circadiane fase). Golden e.a. (2005), Am J Psychiatry (lichttherapie meta); Lam e.a. (2016), JAMA Psychiatry (niet-seizoensgebonden). Park & Miyazaki (shinrin-yoku); White e.a. (2019), Scientific Reports (120 min natuur). Hatfield, Cacioppo & Rapson (1994, emotionele besmetting); Christakis & Fowler (2008), BMJ; Kramer e.a. (2014), PNAS (Facebook, ethisch bekritiseerd). Ambady & Rosenthal (1992, thin-slicing).

Deel II — de bron

Stoa & CBT. Epictetus, Enchiridion; Marcus Aurelius, Meditaties; Hadot, De innerlijke vesting. Beck & Ellis (CBT, expliciet op Epictetus gebaseerd).

Locus of control / zelfbeschikking. Rotter (1966). Deci & Ryan, Self-Determination Theory.

Neurochemie van liefde. Aron, Fisher, Brown e.a. (2005), J Neurophysiology (VTA/caudatus); Fisher e.a. (2010), J Neurophysiology (afwijzing). Eisenberger, Lieberman & Williams (2003), Science (Cyberball/dACC); Kross e.a. (2011), PNAS (somatosensorische pijn); DeWall e.a. (2010, paracetamol). Young & Wang (2004), Nature Neuroscience; Lim e.a. (2004), Nature (prairiewoelmuizen). Dutton & Painter (1981, traumabinding).

Hechting. Bowlby; Ainsworth (Strange Situation); Main, George & Kaplan (AAI); Van IJzendoorn (meta-analyses); Brennan/Shaver (ECR); Mikulincer & Shaver (strategieën); Coan e.a. (2006, hand-holding); Vrtička & Gillath (neuro); Roisman e.a. (2002, earned security).

Boeddhisme & meditatie. Sallatha Sutta (tweede pijl). Killingsworth & Gilbert (2010), Science (mind-wandering en stemming). Brewer e.a. (2011), PNAS (DMN); Hölzel e.a. (2011, grijze stof); Jacobs/Epel e.a. (2011, telomerase). Eerlijke grens: Goyal e.a. (2014), JAMA Internal Medicine (meta, matig effect); Britton (adverse effects).

Osho. Love, Freedom, Aloneness. Deida. The Way of the Superior Man.

Tolle & emotieregulatie. Tolle, De kracht van het Nu, Een Nieuwe Aarde. Lieberman e.a. (2007), Psychological Science (affect labeling/amygdala); Creswell e.a. (2007); Torre & Lieberman (2018). Gross (reappraisal vs. suppression); Hayes (ACT/cognitieve defusie); Pennebaker (expressief schrijven).

Polyvagaal. Porges, The Polyvagal Theory — met kritiek Grossman & Taylor (2007).

Frankl. De zin van het bestaan. Ryff (eudaimonisch welzijn); Tedeschi & Calhoun (posttraumatische groei).

IFS. Schwartz, Internal Family Systems Therapy, No Bad Parts (groeiende, maar nog beperkte RCT-basis).

Hedonische adaptatie. Brickman, Coates & Janoff-Bulman (1978), JPSP; Lykken & Tellegen (1996), Psychological Science (en Lykkens latere nuance); Lucas e.a. (2003/2004, Duits panel: weduwschap, werkloosheid, huwelijk); Sheldon & Lyubomirsky (intentionele activiteit). Eerlijke correctie: Brown & Rohrer (2021), J Happiness Studies (kritiek op de 50/10/40-verdeling).

Tantra. Klassieke en moderne bronnen; psychologisch verband met sublimatie en gezonde emotieregulatie (Gross) versus onderdrukking.

Byron Katie & non-dualiteit. Katie, Loving What Is. CBT-basis (Beck/Ellis). Carhart-Harris e.a. (2012), PNAS (psilocybine en DMN/ego-oplossing); Carhart-Harris (2014, entropic brain); Lebedev e.a. (2015); Nour e.a. (2016, ego-dissolution-schaal). Therapie: Griffiths e.a. (2016); Ross e.a. (2016); Carhart-Harris e.a. (2016), Lancet Psychiatry en (2021), NEJM; Davis e.a. (2021), JAMA Psychiatry. Eerlijke grens: experimenteel, kleine groepen, reële risico’s.

Over Joe Dispenza

Dispenza’s nadruk op placebo-kracht, meditatie en de eenheid van lichaam en geest sluit aan bij reëel onderzoek (BEWEZEN/PLAUSIBEL). Zijn verdergaande claims over kwantum-manifestatie en het met gedachten hervormen van de externe werkelijkheid worden niet door de natuurkunde of geneeskunde ondersteund. Dit boek nam het bruikbare over en liet het onhoudbare expliciet als zodanig staan.

Belangrijke afbakening

Dit boek is een onderzoek en een gids voor zelfontwikkeling, geen medische of psychiatrische behandeling. Bij ernstige depressie, trauma of suïcidale gedachten hoort professionele zorg (huisarts, psycholoog, psychiater). De inzichten zijn ondersteunend en versterkend, uitdrukkelijk geen vervanging van behandeling.